Hình dạng đầu của trẻ: băn khoăn rất thường gặp của cha mẹ

Khi quan sát hình dạng đầu của con, nhiều cha mẹ không khỏi thắc mắc: vì sao có bé đầu tròn đều, có bé lại hơi bẹt hoặc lệch nhẹ? Liệu điều này là do di truyền từ bố mẹ hay xuất phát từ cách chăm sóc sau sinh?

Thực tế, theo các tài liệu nhi khoa, hình dạng đầu của trẻ sơ sinh không do một yếu tố duy nhất quyết định. Đây là kết quả của sự kết hợp giữa đặc điểm bẩm sinh và những tác động trong giai đoạn đầu đời, đặc biệt là năm đầu tiên khi hộp sọ còn rất mềm.

Vai trò của yếu tố di truyền trong hình dạng đầu

Di truyền có thể ảnh hưởng đến kích thước vòng đầu, tỷ lệ khuôn mặt và cấu trúc xương sọ tổng thể. Một số gia đình có đặc điểm đầu tròn, đầu dài hoặc trán cao mang tính gia đình, và trẻ có thể thừa hưởng những đặc điểm này.

Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy di truyền ít khi là nguyên nhân chính gây ra tình trạng đầu bẹt hoặc lệch đầu do tư thế. Phần lớn các trường hợp biến dạng đầu thường gặp ở trẻ sơ sinh là biến dạng chức năng, phát sinh sau sinh và chịu tác động lớn từ môi trường chăm sóc.

Vì sao chăm sóc sau sinh ảnh hưởng nhiều đến hình dạng đầu?

Hộp sọ của trẻ sơ sinh được cấu tạo từ nhiều mảnh xương chưa liền khớp, cho phép não phát triển nhanh trong năm đầu đời. Chính sự linh hoạt này khiến hình dạng đầu dễ thay đổi khi chịu áp lực lặp lại trong thời gian dài.

Những yếu tố chăm sóc sau sinh có thể ảnh hưởng đến hình dạng đầu bao gồm tư thế ngủ, thói quen bế ẵm, thời gian bé nằm chơi và mức độ vận động cổ. Nếu bé thường xuyên nằm ở một tư thế cố định, đặc biệt trong những tháng đầu, vùng đầu tiếp xúc nhiều sẽ phát triển chậm hơn so với các vùng khác.

Đầu méo, đầu bẹt thường không phải do “xương yếu”

Một hiểu lầm khá phổ biến là cho rằng đầu bé bị lệch là do xương yếu hoặc thiếu chất. Theo các tài liệu y khoa, trong đa số trường hợp, biến dạng đầu do tư thế không liên quan đến chất lượng xương hay sự phát triển trí não.

Đây là sự thay đổi hình dạng mang tính cơ học, xảy ra khi hộp sọ mềm chịu áp lực kéo dài. Việc nhận diện đúng bản chất giúp cha mẹ yên tâm hơn và tránh những lo lắng không cần thiết.

Khi nào di truyền có thể đóng vai trò rõ rệt hơn?

Di truyền thường được cân nhắc nhiều hơn khi hình dạng đầu của bé có sự khác biệt rõ rệt ngay từ khi mới sinh và không thay đổi theo thời gian, hoặc khi có các dấu hiệu bất thường khác kèm theo.

Trong những trường hợp này, việc thăm khám và đánh giá bởi bác sĩ chuyên khoa là cần thiết để phân biệt với các tình trạng hiếm gặp như dính khớp sọ sớm. Đây cũng là lý do vì sao việc theo dõi hình dạng đầu không nên chỉ dựa vào cảm quan mà cần sự phối hợp đúng chuyên môn.

Theo dõi hình dạng đầu: quan trọng hơn việc “quy kết nguyên nhân”

Thay vì lo lắng đầu con giống ai hay do di truyền hay không, các chuyên gia nhi khoa khuyến nghị cha mẹ nên tập trung vào việc theo dõi sự thay đổi hình dạng đầu theo thời gian.

Nếu hình dạng đầu có xu hướng cải thiện khi bé được thay đổi tư thế, vận động nhiều hơn, đó thường là dấu hiệu tích cực. Ngược lại, nếu tình trạng lệch đầu rõ dần theo tháng, việc đánh giá kỹ lưỡng sẽ giúp cha mẹ có thêm cơ sở để lựa chọn hướng đồng hành phù hợp cho con.

Vai trò của đánh giá khách quan trong theo dõi

Quan sát bằng mắt thường đôi khi khó phát hiện những thay đổi nhỏ hoặc sự khác biệt giữa hai bên đầu. Các phương pháp đánh giá khách quan, như đo vòng đầu, đo đối xứng hoặc quét 3D hình dạng đầu, giúp ghi nhận chính xác mức độ và xu hướng thay đổi theo từng giai đoạn phát triển.

Những dữ liệu này không nhằm mục đích chẩn đoán bệnh, mà hỗ trợ quá trình theo dõi, so sánh và trao đổi với bác sĩ khi cần thiết.

Trung tâm mũ chỉnh hình Hani Helmet đồng hành ra sao?

Tại Trung tâm mũ chỉnh hình Hani Helmet, cha mẹ được hỗ trợ theo dõi hình dạng đầu của bé thông qua công nghệ quét 3D, từ đó có cái nhìn trực quan và rõ ràng hơn về sự phát triển của con.

Trung tâm không thực hiện thăm khám hay kết luận y khoa. Trong những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu hoặc có dấu hiệu bất thường, phụ huynh sẽ được hỗ trợ kết nối và đặt lịch với bác sĩ, bệnh viện chuyên khoa phù hợp để đảm bảo an toàn cho bé.

Lời nhắn dành cho cha mẹ

Hình dạng đầu của trẻ sơ sinh là kết quả của cả yếu tố bẩm sinh và quá trình chăm sóc sau sinh. Phần lớn những thay đổi thường gặp đều mang tính chức năng và có thể theo dõi, hỗ trợ từ sớm nếu cha mẹ hiểu đúng và đồng hành kịp thời.

Việc trang bị kiến thức chính thống và theo dõi con một cách chủ động chính là món quà đầu tiên cha mẹ dành cho sự phát triển toàn diện của bé.